Geen PlayStation
60 jaar geleden werd in Rotterdam de eerste container gelost. Een simpele stalen doos die de wereld voorgoed zou veranderen. Werner Brandao raakte er als achttienjarige min of meer toevallig aan verknocht. Hij zag schepen verdubbelen, de Tweede Maasvlakte uit het water verrijzen en kranen steeds verder automatiseren. Inmiddels traint en adviseert hij met zijn eigen bedrijf mensen in de steeds complexere containersector. Maar heel soms klimt hij zelf nog de kraan in. “Dat gevoel van die container onder je kraan, de bewegingen, de interactie met het schip… Ik miste dat gewoon.”
De plek voor de fotoshoot bij dit verhaal had Werner Brandao niet beter kunnen kiezen. De Beatrixhaven, de plek waar zestig jaar geleden de eerste container in Rotterdam werd gelost. “Daar is het allemaal gebeurd”, zegt hij enthousiast. De kade behoort inmiddels tot de Rotterdam Shortsea Terminals, destijds was dit het terrein van ECT.
Laat Werner aan het woord over containers en het gesprek stopt voorlopig niet. En dat terwijl de container in zijn jeugd nauwelijks een rol speelde. Hij groeide op in Hoogvliet, omringd door de haven. Zijn broer en andere familieleden werkten er. Thuis kwamen de stoere havenverhalen vanzelf voorbij, maar Werner had een heel andere droom: brandweerman worden. Die droom kwam alleen pas later uit.
Niet de PlayStation
Werner is achttien als hij als operator in de containeroverslag begint. Al snel lonkt de kraan. Normaal gesproken moest je daar ouder voor zijn, maar zijn leidinggevende zag iets in hem en maakte een uitzondering. “Ik wil het best met je proberen, zei hij, maar je moet het niet gaan zien als een PlayStation, want dan haal ik je er meteen vanaf.”
Werner is negentien wanneer hij voor het eerst met de lift omhooggaat. Naar een cabine hoog boven de kade, met onder hem het schip en de containers. “Dat is zo’n machtig gevoel. Daar zaten normaal alleen de ervaren mannen. En dan zit je daar als jonge bink tussen en doe je eigenlijk hetzelfde werk. Dat gaf een enorm trots gevoel.”
Angst? Geen moment. Ontzag des te meer. “Zo’n kraan is groot, machtig. Niemand komt bij je, dus je bent echt op jezelf aangewezen. En dan hangt zo’n container onder je kraan te slingeren. De kunst is om die slinger te beheersen. Dat werd voor mij een sport. Ik vond het bijna poëtisch om te zien.” Een simulator kwam er destijds niet aan te pas. Je ging met een ervaren kraanmachinist mee naar boven en moest vooral laten zien dat je de feeling ervoor had, en een groot verantwoordelijkheidsgevoel. “Je had twee weken. Haalde je het niet, dan was het klaar.”
Gekleurde stalen doos
“Toen ik er even uitstapte en mijn droom achternaging als brandweerman, besefte ik pas hoeveel impact dit ding op onze samenleving en op de wereld heeft gehad.” Want de container zelf? Die is in al die jaren nauwelijks veranderd. Juist dát fascineert hem. Bedacht vanuit een praktisch probleem, door iemand uit de praktijk. “De Amerikaanse vrachtwagen.chauffeur Malcolm McLean stoorde zich aan het tijdrovende overladen van goederen en bedacht: waarom niet gewoon de hele laadunit verplaatsen?”
“En kijk om je heen. We kunnen gewoon niet meer zonder dat ding. Zo’n gekleurde stalen doos gaat over de weg of staat aan boord van een schip en alles staat daardoor met elkaar in verbinding. Dat vind ik fascinerend.” En dan, bijna als levensles: “Als je iets echt zo simpel houdt, moet je eens kijken hoe succesvol je kunt zijn.”
Van 10.000 naar 24.000 containers
De doos bleef ongeveer dezelfde. De wereld eromheen veran.derde spectaculair. Toen Werner begon, was de komst van de MV Emma Maersk wereldnieuws: een containerschip dat de grens van ongeveer 10.000 TEU doorbrak. Inmiddels varen schepen met een capaciteit van rond de 24.000 TEU. “Vanaf de uitvinding van de container tot een schip dat 10.000 containers mee kon nemen, zat zo’n veertig jaar inno.vatie. Vervolgens zijn we van 10.000 naar 24.000 gegaan in nog geen twintig jaar. Dat zegt iets over het enorme impro.visatievermogen en het continu blijven doorontwikkelen van deze sector.”
Ook het werk op de terminal veranderde. Automatisering noemt Werner zonder aarzelen als een van de grootste ontwikkelingen uit zijn loopbaan. Waar de kraanmachinist ooit hoog boven het schip zat, worden kranen inmiddels volledig automatisch of op afstand bediend. Er zijn minder mensen nodig en daarmee verdween ook iets van de oude havencultuur. “Vroeger stond je misschien met twaalf mannen binnenboord. Ik werkte later in ploegjes van drie. En op een kraan zit je helemaal alleen.”
Ook een beetje van mij
Nergens komt die ontwikkeling voor Werner zo letterlijk samen als op de Tweede Maasvlakte. “Ik heb gewoon gezien dat dit nog water was. Ik heb het allemaal op zien spuiten.” Nu werkt hij er als trainer en consultant op de modernste containerterminals ter wereld. Als hij er rondloopt tussen de enorme kranen, schepen en voertuigen, bekruipt hem soms een bijzonder gevoel.
Hij zoekt naar de juiste woorden. “Ik heb het gewoon echt gezien. En nu zie je daar al die bedrijvigheid, de grootste containerschepen, de grootste kranen en de modernste terminals. Dan voelt het wel een beetje als: dit is óók een beetje van mij. Ik ben er heel trots op dat ik het letterlijk heb zien ontstaan én dat ik er nu onderdeel van ben.”
Blijven voelen
Want hoe geautomatiseerd de haven ook wordt, Werner wil één ding beslist niet kwijt: vakmanschap. Hij vertelt over een containerschip dat met schade bij de Euromax terminal arriveerde. Containers waren onderweg overboord geslagen, andere stonden zo scheef dat ze dreigden om te vallen. Een kraanmachinist moest de gevaarlijk hangende stapels weer rechtzetten. “Met zoveel souplesse… Dán komen de kwali.teiten van zo’n kraanmachinist echt naar boven. Dat heeft niks met automatisering te maken. Dat is gevoel hebben, aanvoelen en goed luisteren naar wat er wordt gezegd.” Precies daarom vindt Werner dat een goede kraanmachinist meer moet kunnen dan een systeem bedienen. “Het begint met verantwoordelijkheidsgevoel. Je moet je bewust zijn dat het, zoals ooit tegen mij is gezegd, geen PlayStation is.”
Twee generaties
Daar ligt ook de verbinding met het werk dat Werner tegen.woordig doet. Als trainer en consultant beweegt hij zich door de hele containerwereld: van management tot kraanma.chinisten, mensen aan boord en havenbeveiligers. Hij traint onder meer in operationele veiligheid, gevaarlijke stoffen en incidenten en adviseert bij processen en projecten. “De ontwikkelingen gingen zo snel en ik merkte dat opleiding, training en advisering daarin achterbleven.” Werner had de praktijkervaring wél, als operator én vanuit zijn jaren bij de brandweer. “Ik spreek beide talen.”
Tijdens zijn trainingen leert hij zelf ook. “Ik kom nog uit een tijd waarin je heel snel iets aannam van oudere medewerkers. Jongeren durven veel eerder de waarom-vraag te stellen. Waarom doen we dat eigenlijk zo?” Hij ziet de generaties soms letterlijk tegenover elkaar zitten: de ervaren havenman die eerst precies wil weten wat hij gaat doen en de jongere die zegt: kunnen we niet gewoon beginnen? Ik wil het leren door het te doen. “Van beide generaties leer ik veel.”
Nog even zelf draaien
Vooruitgang tegenhouden wil Werner niet. Data en auto.matisering kunnen helpen om slimmer en efficiënter te werken, maar een terminal waarop helemaal geen mens meer rondloopt? “Nee. Ik ben echt een voorstander van innovatie, ontwikkeling en vooruitgang, maar we moeten niet vergeten dat we hier nog steeds met mensen op de wereld zijn. Die mensen blijven belangrijk.” Over 60 jaar verwacht hij daarom geen totaal onherkenbare containerhaven. Misschien zijn mensen vooral procesoperators geworden en is alles nog efficiënter georganiseerd. De container zelf? Die staat er waarschijnlijk nog steeds. “Net zoals we nog steeds op hetzelfde wiel rijden.”
En Werner? Die heeft voor de toekomst nog wel een ambitie. Hij lacht. “Ik heb altijd geroepen dat ik uiteindelijk een eigen terminal of een rederij wil hebben, dus het zou zomaar kunnen dat er dan een container met mijn naam erop staat.” Hij lacht. Tot die tijd klimt hij af en toe zelf nog een kraan in als er ergens een machinist nodig is. Dan gaat de trainer en consultant weer met rugzak en boterhammen de trap op. Even geen trainingen, geen managementoverleg. Alleen Werner, de kraan, het schip en die stalen dozen. “Als ik dan zo’n schip heb geladen en het vaart weg, kijk ik ernaar en denk ik: ja, dat heb ik wel aan boord gezet. Dat geeft mij nog steeds echt een kick.”
