De haven zit in zijn hart

Lang voordat de Rotterdamse haven zijn werk werd, ontdekte Roland Pechtold haar al op de fiets. Inmiddels is hij directeur van het Maritiem Museum Rotterdam. “Wat ik als klein kind meemaakte, was niet gebaseerd op verstand, maar op emotie. Ik vond de haven gewoon mooi en groots. Dat doe ik nu weer bij het museum: verhalen vertellen die mensen raken.” 

Roland werd 56 jaar geleden geboren op Rotterdam-Zuid. Zijn vader, een Brabander, vond na de oorlog werk in de bouw in de Rotterdamse haven. Zijn moeder was de dochter van een Rotterdamse ondernemer die als jong ventje aan de slag ging bij Wilton-Fijenoord, de werf waarvan het Maritiem Museum een topstuk in de collectie heeft. Het gezin verhuisde naar Rhoon, “onder de rook van Rotterdam”. Vooral de haven en het water trokken hem. “Als basisscholier stapte ik op de fiets naar de haven. Ik wist niet wat er gebeurde, maar vond het mooi en indrukwekkend.” 

Die fascinatie bleek de voorbode van zijn loopbaan. Tijdens zijn studie liep Roland stages in de Rotterdamse haven, Antwerpen en Singapore. Hij ging aan de slag in de energiesector en hield zich steeds nadrukkelijker bezig met de energietransitie: van Shell, via Argos Oil als voorloper in biobrandstoffen, naar uiteindelijk zonnepanelen. 

Van zakenwereld naar museum
Zo’n vijftien jaar geleden kwam het Maritiem Museum op zijn pad. Roland trad toe tot de raad van toezicht. Het contrast met de zakenwereld fascineerde hem. “In het bedrijfsleven was geld verdienen een doel. Bij het museum was geld een middel, maar de passie en het niveau van de medewerkers waren hetzelfde. We hebben hier internationaal topconservatoren en een van de mooiste maritieme collecties ter wereld. Ik sloot het museum in mijn hart.” Na de verkoop van zijn bedrijf werd hem gevraagd of het directeurschap iets voor hem was. Zijn lichaam reageerde sneller dan zijn verstand. “Mijn hele lijf zei ja en mijn hoofd zei nee. Ik had nog nooit een museum gerund.” 

Toch werd hij het. Niet als maritiem historicus, benadrukt Roland, maar als iemand die de maritieme wereld van vandaag kent. “Ik heb tegen onze conservatoren en programmeurs gezegd: accepteren jullie een roerganger die niet jullie sparringpartner is, maar wel een liefhebber? Ik kom iets anders brengen. Ik ken de internationale maritieme wereld en de kant van Rotterdam waar veel geld zit.”

De haven blijft imponeren
Dat de haven na al die jaren vertrouwd is geworden, betekent niet dat het grootse gevoel is verdwenen. Integendeel. “Als vrienden uit Nieuw-Zeeland hier zijn, stap ik in de auto en neem ik ze mee naar de Maasvlakte. Dan denk je: dit is een kwart van Nederland. We rijden door de grootste haven van Europa. Ik ken het verhaal, begrijp wat er gebeurt, maar het blijft me intrigeren dat mensen dit hebben gemaakt.”

Ook op het water voelt hij die verwondering. Roland is zeezeiler en komt via de Noordzee terug naar Rotterdam. “Als je de Maasmond oproept, je scheepsnaam doorgeeft en vervolgens naar binnen mag, voelt dat als thuiskomen. Dan vaar je langs Rotterdam en zie je enorme installaties en schepen. Het is majestueus. Dat blijft. Maar omdat ik het begrijp, voelt het ook vertrouwd.” 

Die verbinding tussen kennis en gevoel is volgens Roland de kracht van het Maritiem Museum. “Een stad heeft een ziel en karakter. Als je ‘010’ hoort, doet dat iets met je. De haven verbindt Rotterdammers, omdat we daar vandaan komen. Ik vind het belangrijk dat je er ook iets van weet. Rotterdam moet begrijpen dat dit cluster concurreert met clusters over de hele wereld. Zo voel ik me ook thuis in Hamburg, Antwerpen en Singapore. Je begrijpt elkaars verhaal. Daarom ben ik zo trots dat het Maritiem Museum koploper is op het gebied van educatie. Tienduizenden leerlingen per jaar leren van onze speciale programma’s.”

De stuurhut van Rotterdam
Het Maritiem Museum is volgens Roland de plek om dat verhaal te vertellen. Midden in de stad, aan de Leuvehaven. “We hebben een wereldcollectie. Van de meer dan duizend maritieme musea wereldwijd zijn er maar drie met een topcollectie, waarvan twee in Nederland. Wij hebben een van de absolute topcollecties ter wereld. Dat mag, zelfs moet, Rotterdam weten.” Tegelijkertijd wil hij dat het museum méér wordt dan een plek om een collectie te bekijken. “Bibliotheek Rotterdam noemt zichzelf de huiskamer van Rotterdam. Waarom noemen wij onszelf dan niet de stuurhut?” Iedereen moet er welkom zijn, vindt Roland, ook zonder kaartje. Dat begint bij de jongste bezoekers. Het vernieuwde Plons! buitenspeelterras werd snel gerealiseerd. “We besloten in maart dat we het beter wilden doen en half juli ging het open. Van ontwerp tot vergunningen en controles. Ik ben enorm trots op dat teamwork.” 

De haven van morgen vertellen
Een maritiem museum kan volgens Roland niet alleen terugkijken. Juist de geschiedenis helpt om veranderingen van vandaag te begrijpen. “Verandering is niets nieuws in de haven. Dat is vanuit historisch perspectief altijd zo geweest.”

Hij noemt de graanelevator als voorbeeld. “Eerst duurde het twee weken om een schip met zakken van tientallen kilo’s te lossen. Toen kwam de elevator en waren er nog zes mensen nodig en twee dagen. Dat leidde tot stakingen en zorgen over banen. Als je nu zou zeggen: we gaan weer zakken van zestig kilo dragen, word je de Maas in geschopt.” Hetzelfde gebeurde met de container. “Mensen noemden het in eerste instantie lelijke dozen die van het schip zouden waaien en niet te stapelen waren. Binnen tien jaar waren ze onmisbaar.”

Nu staat Rotterdam opnieuw voor grote transities. Roland ziet parallellen met het verleden. “Wij hoeven als museum niet voor of tegen iets te zijn. We vertellen de feiten en zetten ontwikkelingen in perspectief. De energietransitie gaat gebeuren. Hoe die eruitziet, weet niemand. Dat is juist interessant.” Zijn ambitie is om de actualiteit nadrukkelijker naar het museum te halen. “Alles wat vandaag gebeurt, kun je in perspectief zetten. Dat vind ik niet alleen interessant, maar ook essentieel.”

“Daar doe ik het voor”

Wat hem na zijn eerste tien maanden als directeur het meest raakt, is eenvoudig. “Ik loop dagelijks door het museum. Dan zie ik gelukkige kinderen, gezinnen en bezoekers. Begin deze week vroeg ik aan een gezin hoe ze het vonden. ‘Zo mooi, we komen morgen terug met opa’, zeiden ze.” Hij glimlacht. “Daar doe ik het voor.” Dat is misschien ook de mooiste verbinding met zijn eigen jeugd. Net zoals Professor Plons ooit Nick Hoogeweij enthousiast maakte voor de haven, wil Roland nieuwe én oude generaties laten ervaren wat Rotterdam met de maritieme wereld verbindt. “Door contact met iets, iemand of een organisatie word je geïnspireerd. Dat is wat wij doen. Niet alleen met jeugd, maar ook met elkaar. Dat Nick dankzij Professor Plons uiteindelijk in de haven is gaan werken en nu het stokje aan mij doorgeeft, vind ik geweldig. Dat is de essentie van ons bestaan.” 

Welk lid van de Havenvereniging wil jij in de volgende Onze Haven zien?
“Ik geef het stokje graag door aan Marieke Klip van het Rotterdam Mainport Institute. Zij zoekt de samenwerking tussen de Hogeschool Rotterdam en het STC. We hebben technisch talent nodig. Als we volgens het coalitieakkoord Rotterdam de mooiste stad om op te groeien willen maken, gaat het ook over wonen, jong zijn, werkgelegenheid en hier kunnen blijven. Marieke verbindt die werelden. Dat vind ik belangrijk.”

Hart voor de Rotterdamse haven
Al 87 jaar is de Havenvereniging Rotterdam dé plek waar professionals en particulieren met een hart voor de haven elkaar ontmoeten en verhalen delen. Verhalen die zeer de moeite waard zijn. Zoals ook gebeurt in deze rubriek ‘Hart voor de Rotterdamse haven’. Een idee van de Havenvereniging om haar leden een mooi podium te geven. Dit keer Roland Pechtold, directeur van het Maritiem Museum Rotterdam.