Voorbij het staal en de sirenes

De haven is een brok staal, logistiek en gigantische spierkracht. De brandweer is een strakke wereld van protocollen en snelle beslissingen. Twee werelden die elkaar vaak pas spreken als de nood echt hoog is. Werner Brandao kent ze allebei door en door: hij ging van kraanmachinist op de Maasvlakte naar brandweerman in de Rotterdamse haven en op Haagse kazernes. Hij zag met eigen ogen hoe die verschillende ‘talen’ kostbare seconden verspilden. Daarom bouwt hij nu, met Brandao Staff Training & Consultancy, de broodnodige brug tussen de terminalcultuur en het commandovoer. Want als het om veiligheid gaat, begint alles met wederzijds begrip.

De wind giert om strandpaviljoen De Stormvogel in Oostvoorne. Binnen, aan een tafel bij het raam, kijkt Werner (38) even naar de contouren van de havenkranen in de verte. “Vrijheid”, zegt hij dan. “En mensen die durven kiezen voor wat écht van henzelf is. Dáár krijg ik energie van.”

Die uitspraak vat hem goed samen. Werner beweegt zich al jaren op het snijvlak van drie werelden: de brandweer, de haven en de mens. Vanuit die combinatie richtte hij zijn eigen adviesbureau op. “Geen ‘vinkjes-trainingen’, standaardprotocollen of PowerPointparade”, zegt hij. “Bij mij draait het om echte verhalen, echte context. En vooral om die twee totaal verschillende werelden eindelijk dezelfde taal te leren spreken.”

Van jeugdbrandweer tot de haven
Werner groeide op in Hoogvliet, met de haven als achtergrondmuziek. “Bij ons thuis ging het altijd over schepen en terminals”, vertelt hij. “Mijn vader heeft Kaapverdiaanse roots, mijn moeders kant werkte in de haven. Dat zat er gewoon in.”

Toch kwam zijn eerste vonk ergens anders vandaan. Tijdens de Wereldhavendagen zag hij als jongetje de brandweerwagens uitrukken. “Ik stond te kijken en dacht: dat wil ik ook.” Een paar jaar later, op zijn elfde, bezocht hij een open dag. Daar raakte hij in gesprek met iemand van de jeugdbrandweer. “Die jongen was van mijn leeftijd en hij legde alles uit over die wagen. Ik dacht: bestaat dat echt? Dat móét ik doen.” Vanaf dat moment was de woensdagavond heilig. “We droegen shirts met logo’s, hadden een scanner naast het bed, reden soms naar meldingen.” Een jongensdroom was geboren en gaf zijn leven jarenlang richting.

Maar dromen houden helaas zelden rekening met bezuinigingsrondes. Werner was net gestart met een brandweeropleiding toen die plotseling werd stopgezet. “Klaar, werd er gezegd. Succes ermee. Ja, dat kwam hard aan.”

Op advies van zijn broer koos hij een ander pad: de haven. Hij begon op een containerterminal, werkte zich op tot kraanmachinist en later instructeur. “Een container verplaatsen leer je in een dag”, zegt hij. “Maar waar het echt om draait, is gedrag. Hoe mensen samenwerken, omgaan met spanning, met elkaar. Wie ís die operator? Wat neemt iemand mee de dienst in?”

Dat inzicht bepaalde toen en nog altijd zijn manier van werken. “Mijn trainingen beginnen zelden op de terminal”, zegt hij. “Altijd aan tafel, met koffie. Eerst de mens, dan de machine.”

De roep van de sirene
Maar de brandweer bleef roepen en trekken. “Dat vak liet me gewoon niet los”, lacht Werner. “Ik dacht: ik probeer het gewoon.” Hij begon als vrijwilliger in Hoogvliet en stapte later over naar het beroepsvak. Via kazernes in de Rotterdamse haven en in Den Haag – op kazerne Laak – ontdekte hij hoe groot het verschil kan zijn tussen een woningbrand en een industrieel incident. “Deuren open en rook eruit is iets totaal anders dan een complexe procesinstallatie, met risico’s die doorwerken in de hele omgeving.” Werner sloot zich aan bij specialistische teams en werkte op allerlei terminals. “Daardoor leerde ik de bedrijven echt van binnenuit kennen”, zegt hij. “En ergens daar begon het te klikken.” Hij zag hoe de brandweer en het bedrijfsleven tijdens incidenten vaak net langs elkaar heen praatten. “Niet omdat iemand iets fout deed”, benadrukt hij, “maar omdat we simpelweg een andere logica hebben. De brandweer denkt in risico’s en scenario’s, bedrijven in continuïteit en processen. Als je die talen aan elkaar kunt koppelen, wordt alles veiliger, slimmer en menselijker.” Een voorbeeld daarvan herinnert hij zich nog goed. “Jaren geleden gingen we naar een reanimatie op een containerterminal. De melding was in vaktermen doorgegeven: woorden als spreader, in de straat, waterzijde, kat. Voor ons als brandweer klonk het verwarrend. Je rijdt dan naar een noodgeval terwijl je niet precies weet wat er bedoeld wordt. Gelukkig konden mijn collega’s en ik de vaktaal vertalen, maar zulke momenten laten zien hoe cruciaal het is om elkaars taal te spreken.”

Van ‘geintje’ naar consultant
“Het begon eigenlijk als een geintje”, vertelt Werner. “Ik gaf een gastles aan collega-brandweermensen over de complexiteit van containerterminals. Maar het sloeg meteen aan.” Niet veel later werd hij gevraagd door het STC. “Daar voelde ik meteen: dit klopt. Ik sprak hun taal en begreep hun wereld.” Vanuit die eerste trainingen groeide het snel. Veiligheidsregio’s, terminals en operators wisten hem te vinden. “Toen dacht ik: dit is groter dan een eenmalige les”, zegt hij. Zo ontstond Brandao Staff Training, dat inmiddels niet alleen trainingen verzorgt maar ook bedrijven adviseert over veiligheid en samenwerking.

In zijn werk stelt Werner lastige, maar noodzakelijke vragen. “Doen we dit al veertig jaar zo omdat het werkt, of omdat we bang zijn voor verandering?” Hij helpt teams risico’s concreet te maken – “Wat komt er écht op je af als de pieper gaat?” – en legt de nadruk altijd op één ding: menselijk gedrag. “Wat ik vaak zie”, zegt hij, “is dat hulpdiensten en bedrijven in de kern hetzelfde willen: veiligheid voor iedereen. Maar er zit een spanningsveld tussen. Voor een bedrijf is herstel of herstart van de productie direct verbonden aan een incident, soms zelfs terwijl het nog loopt. En de brandweer wil pas verder als alles écht veilig is. Als je elkaars taal niet spreekt, ontstaan er misverstanden. Precies daarom wilde ik die brug slaan – zonder belang in één van de twee werelden.”

Vrijheid en focus: de brandstof voor innovatie
Tijdens een trainingsdag vol post-its schreef Werner één woord op zijn borst: vrijheid. “Dat is voor mij de kern van alles”, zegt hij. “Vrijheid betekent zonder oordeel binnenstappen, echt vragen, luisteren en mensen het gevoel geven dat ze gezien worden.”

Het klinkt misschien zacht in een wereld van staal en sirenes, maar juist daarin zit zijn kracht. “Ik probeer de stille of kritische stemmen in een groep een plek te geven. En ik help de brandweer de logica van een terminal te begrijpen, en het bedrijf die van een inzet. Ik versier niets; ik vertaal.”

Zijn werkweek weerspiegelt die mix van vrijheid en focus. “Ik zit vaak met mijn laptop open in de Waalhaven, tussen de kranen. Aankomende woensdag geef ik een kennissessie over grootschalige incidenten, donderdag doe ik on-the-job training en vrijdag begeleid ik een ‘train de trainer’-traject.” Contact houden met mensen in het veld blijft belangrijk.

“Ik volg alle ontwikkelingen, houd mijn netwerk warm – en soms klim ik gewoon weer de trap op, de cabine in”, vertelt hij. “Als het ergens krap zit, word ik gebeld en draai ik weer containers. Muziek aan, schoenen uit, uitzicht over een terminal of schip. Ik heb letterlijk de Tweede Maasvlakte uit het water zien komen. Dat gevoel van vrijheid, dat houdt me scherp.”

Blijven bouwen aan het ambacht
Na veertien jaar bij de brandweer voelde Werner op tijd dat het genoeg was. “Het was een geweldige tijd, maar ook een zware”, zegt hij. “Ik wilde stoppen voordat de emmer overliep. Dat was een bewuste keuze.” Het repressieve werk mist hij niet. “Wat ik wél mis? De humor aan de koffietafel, het snelle schakelen, het teamgevoel. En precies dáár bouw ik nu op verder.”

Brandao Staff Training & Consultancy is voor hem geen afscheid van de brandweer, maar een brug tussen twee werelden. In trainingen voor veiligheidsregio’s brengt hij de haven tastbaar dichtbij: van weg en spoor tot binnenvaart en zeevaart. “We werken met realistische scenario’s, vol spanning en keuzes die ertoe doen.”

Bij bedrijven draait hij het om. “Wat betekent een 112-melding voor jouw terrein, jouw ploeg, jouw processen? Wie belt wie, waar haal je cruciale informatie vandaan, hoe spreek je de taal van een bevelvoerder?”

Hij schuwt de zogenoemde ‘moeilijke’ groep niet. “Die ‘blaaskaak’ in de ploeg? Daar zit vaak juist veel betrokkenheid achter. Geef mensen de ruimte, confronteer eerlijk en je krijgt eigenaarschap terug.” Volgens Werner ontstaat veiligheid pas echt als onderhuidse spanning wordt omgezet in kracht. “Zodra je de ruis weghaalt, komen de vakmensen naar voren. Dan wordt veiligheid van iedereen.”

Werner onderneemt voorlopig alleen. “Niet omdat ik niemand vertrouw, maar omdat ik dicht bij mijn eigen bron wil blijven: mijn verhaal, mijn stem.” Een landelijke trainingsfabriek ambieert hij dus niet. “Dan verlies ik de essentie. Liever investeer ik in verdieping – zoals in het taaie, actuele thema congestie: opstoppingen in de binnenvaart, zeeschepen die wachten, ketens die vastlopen. Zulke situaties vragen niet alleen planning, maar ook lef en vertrouwen tussen partijen. Ik denk daar graag over na.”

Hij neemt een laatste slok koffie en glimlacht.
“Wat ik wil? Dat hulpverleners sneller, slimmer, veiliger handelen op een terminal. Dat bedrijven begrijpen wat er gebeurt als de pieper gaat. En dat die twee elkaar niet pas leren kennen bij het hek.”Hij zet zijn kop neer. “Er is nog werk genoeg.”