‘Rotterdam is de meest visrijke stad die ik ken’

De Rotterdamse haven staat bekend als de ‘gateway’ van Europa. We denken dan uiteraard aan schepen, van grote bulkcarriers op de Maasvlakte tot kleinere binnenvaartschepen die via de Waal, Lek, Maas en Rijn hun weg vinden naar het achterland. Wat bijna niemand weet is dat in dezelfde haven honderdduizenden vissen huizen, waaronder tientallen soorten trekvissen die hun vaste route stroomopwaarts en stroomafwaarts afleggen. Er leven ook schelpdieren, zeehonden, bevers en soms spot je er zelfs een bruinvis. Ernst Schrijver voelt zich in de Rotterdamse haven als een vis in het water. Herintroductie van de Europese steur, ambassadeur voor trekvissen, en kickstarten van oesterriffen staan op zijn agenda. Waar komt zijn fascinatie voor de dierlijke onderwaterwereld vandaan?

“Ik hoop dat veel Rotterdammers weten dat zij in een unieke stad wonen, met een enorm veelzijdige onderwaternatuur. Dat zij zich bewust zijn van het getij in de Nieuwe Maas en aangrenzende rivieren; dat draait namelijk elke dag twee keer ‘om’. Een ander interessant fenomeen vindt plaats in de zomer als er weinig neerslag is. Dan ontstaat er een unieke situatie. Op de bodem heb je dan een zoutwatersysteem met zeevissen en naarmate je meer aan de oppervlakte komt, een zoetwatersysteem met zoetwatervissen. Aan de oppervlakte zwemt vis, zoals winde, blankvoorn, karper en snoek. Op de bodem soorten als tong en zeebaars. Kortom, twee onderwaterwerelden boven elkaar midden in de stad onder de Erasmusbrug. Dat is toch gaaf! Op een van de drukst bevolkte plekken in de wereld vind je ook de meeste vissen, qua soorten en aantallen. Qua soorten meer dan in de Noordzee. Rotterdam is de meest visrijke stad die ik ken.”

Levensveranderend
Hoe ecosystemen werken, leerde Ernst tijdens zijn studies in Wageningen en Leeuwarden, maar zijn kennis over vissen deed hij op in de praktijk. “Door ze te vangen en in mijn handen te hebben. Mijn oudere broer mocht al bij de sloot achter ons huis vissen. De ‘vangst’ verzamelde hij in een grote kuip. Ik kan me nog zo goed herinneren dat ik voor de eerste keer mee mocht en verwonderd naar die visjes keek. Het was een levensveranderend moment.” Zijn vislijn en werk zijn sindsdien de verbinding tussen de twee werelden. “Als ik geniet van een visje op mijn bord, heb ik dat bij voorkeur zelf gevangen op zee. Dan weet ik zeker dat ‘ie duurzaam is.”

Dilemma
Het liefst één keer per week trekt Ernst op zijn eigen manier de natuur in om te vissen. “Weg uit de drukte en ontsnappen aan de dagelijkse sleur. Met een waadpak aan loop ik het natuurgebied in, bijvoorbeeld bij de Lek. Niemand doet dit, want het is ver van de paden en moeilijk bereikbaar. Daardoor is het op die plek doodstil. Het enige geluid is een ijsvogeltje dat langs vliegt. Dan komt het water op en vult de baai zich, die vol staat met watermunt en andere mooie vegetatie. Een school van brasems zwemt mee en eet de insecten tussen de planten uit. Ik signaleer een paar bevers. En dan volgen de windes, een soort grote voorns. Ik geniet van alles wat er om mij heen gebeurt. Ik strooi wat broodkorsten uit. Het is daarbij belangrijk dat je weet hoe getijde werkt en wat de wind doet. Dan komen de windes de korstjes eten en kom ik pas echt in beweging met mijn hengel. Als alles klopt, begint het voor mij pas echt.”Eenmaal gevangen, zet Ernst de winde altijd terug. “Een vis kwaad doen met een haak door zijn lip, voor mijn eigen recreatie. Tja, dat is een dilemma waar ik nog steeds niet uit ben”, lacht Ernst. “Kijken is niet genoeg, ik wil middels de vislijn verbonden zijn met die fascinerende en verborgen onderwaterwereld.” Door het vissen kan Ernst ook ambassadeur zijn voor deze onderwaterwereld, want hij komt op verlaten plekken ook stroperijen tegen en gedumpt afval. Ook natuurfotografie is voor hem een manier om te ontspannen. “Maar het vislijntje met dat vreemde element water, stromend, diep, duister, daar word ik pas echt blij van. Het is een therapeutische, meditatieve manier van natuur beleven.”

Ambassadeur
Voor visfanaat Ernst is er geen betere werkplek dan de Rotterdamse haven. Natuurontwikkelingsorganisatie ARK trok hem in 2017 aan voor twee ‘rewilding’ projecten. De missie van ARK: natuurlijke processen herstellen, vertrou- wend op de eigen kracht van de natuur. Meer ruimte creëren voor wilde diersoorten, populaties laten herstellen en waar nodig soorten opnieuw introduceren. “Zoals de Europese steur”, licht Ernst toe. “Verdwenen uit onze rivieren sinds de jaren twintig. Overbevissing en vervuiling zorgden hiervoor. Alleen in de Gironde, een rivier in Frankrijk, komt hij nog voor, omdat daar een kweekcentrum zit en er veel wordt geïnvesteerd in het behouden van deze gevoelige soort. Dat willen we in Rotterdam ook. Dit jaar zullen we in samenwer- king met het WNF, Sportvisserij Nederland en het ministerie van LNV in de Biesbosch kleine steurtjes uitzetten. Hier kunnen ze wat opgroeien, waarna ze hun weg naar zee zullen zoeken. Dan is volgen met onze zenders niet meer mogelijk, en zijn we afhankelijk van de feedback die wij krijgen van mensen die een steur vangen of vinden, levend of dood, en dit melden. Het is lastig te zeggen, hoeveel van die steuren er nu in de Waterweg zwemmen. De hoop is er natuurlijk wel dat het aantal zal toenemen.”

Herstel
Het tweede project behelst het herstel van oesterriffen in de Voordelta en in de Noordzee. “De tijd een paar honderd jaar terugdraaien, toen dertig procent van de Noordzee bestond uit schelpdierriffen, is onrealistisch. Onze Noordzee is door de eeuwenlange overbevissing, en de manier waarop, een kritisch zieke patiënt geworden met weinig tijd om te herstellen. Idealiter hebben we een kleinschaligere visserij waarbij delen van de Noordzeebodem steeds voor een aantal jaren rust kunnen krijgen. Oesterriffen kunnen zich dan herstellen, de biodiversiteit gaat omhoog en de zee wordt gezonder. Hierdoor komt er meer vis, die je ook weer kunt vangen. Helaas wint het kortetermijndenken het bijna altijd van het langetermijndenken.” Hoe kickstart je in de huidige situatie dan een oesterrif? “Tijdens ons projectonderzoek stuitten we op een klein bestaand oesterrif in een luw hoekje bij de Brouwersdam, een moeilijk bereikbare plek voor vissers. Dit is tevens het bewijs dat rust helpt. “Een schelpdierrif begint heel klein en is kwetsbaar. Er hoeft maar een storm of een vissersboot te komen, en alles is weg. Je moet dus óf volwassen oesters uitzetten, óf – en dat doen we nu – lege oesterschelpen uit restaurants gebruiken om oesterlarfjes op te laten groeien. Dat prille begin gebeurt in de beschermde omgeving van een oesterkwekerij. Als het miniklompjes oesterrif zijn geworden, plaatsen we die in zogenaamde wiegen, kooiachtige structuren, gebouwd van oesterschelpen en kippengaas, en zetten die weer uit op de zeebodem. Die wiegen zijn in 2021 naar de testlocatie in de Voordelta gebracht; het eerste rif is er dus gekomen! Mede dankzij extra wild ingevangen oesterlarfjes uit de Rotterdamse haven.”

“Het idee ontstond om oesterwiegen met lege schelpen uit de restaurants onder steigers in de Rotterdamse haven te hangen om de oesterlarfjes daaraan te laten hechten.”

Overlevingskracht
Hoe zit dat? “ARK wilde het liefst de enorme larvenbron uit de Voordelta benutten, maar dat is lastig vanwege de bereikbaarheid van de locatie en de onvoorspelbare aanhechting van platte oesterlarven. We wisten dat er in de haven van Rotterdam ook een wilde platte oesterpopulatie is. De platte oester heeft in het diepe water van de haven een voordeel ten opzichte van de geïntroduceerde Japanse oester, die overal in Nederland in ondiep water voorkomt. Het idee ontstond om oesterwiegen met de lege schelpen onder steigers in de Rotterdamse haven te hangen om oesterlarfjes daaraan te laten hechten. Na twee maanden zaten de wiegen niet alleen vol met oesterlarven, maar ook met sponsen, kokerwormen, krabben, en zelfs zeldzame palingen. Dat is de kracht van de Noordzee-natuur. Die zelf weet wat goed voor haar is, als je haar de ruimte geeft. Dat sterke overlevingsmechanisme van de natuur blijft me fascineren en is de drijfveer achter het werk van ARK.”