143 jaar oud en helemaal in vorm

In de verte komt hij aanlopen. Nette puntschoenen, een spijkerbroek en een lange zwarte jas. Is dit wel de man met wie we hebben afgesproken? Zodra hij zich heeft voorgesteld en zijn haar achter zijn oor schuift, weten we zeker dat we de juiste persoon voor ons hebben; een klein gouden ringetje blinkt aan zijn linkeroor. Gerben Nab is sinds 2000 directeur en kapitein van de schepen ‘Helena’ en ‘Oosterschelde’. We stappen aan boord op Helena: het oudste varende binnenvaartzeilschip van Nederland.

Door het Leuvepalviljoen zou je het schip bijna niet zien liggen in de haven naast het Maritiem Museum. Zonde, vindt Nab, want hij maakt het schip graag zichtbaar. ‘’We gaan jaarlijks naar allerlei zeilevenementen, zoals Sail Amsterdam en de visserijdagen in Vlaardingen. Ik vind het belangrijk dat mensen het schip kunnen bezichtigen, zodat ze zien hoe het er vroeger aan toe ging.’’

De sloop
Met vroeger wordt 1875 bedoeld. Het schip werd in Kinderdijk gebouwd en is daarna in handen geweest van verschillende scheepsfamilies. Daarna leek er even een einde aan de stevenaak te komen: na decennialang varen belandde het op de sloop. Nab vertelt: ‘’Slopers vernietigen niet alleen schepen, ze hebben er ook verstand van. Ze hebben toen denk ik gezien dat de Helena een heel bijzonder schip was, want ze hebben haar gespaard en ze heeft best een tijd daar gelegen.’’
En of dat de Helena een bijzonder geval is. Nab’s ogen beginnen te glinsteren als hij de opmerkelijke eigenschappen opnoemt. ‘’De Helena is speciaal gebouwd om te varen op de Rijn. Deze rivier heeft namelijk een aantal bruggen waar je met een zeilschip normaal gesproken niet onderdoor kan varen. De Helena kan dat wel. Je kunt de voormast laten zakken en de achtermast heeft precies de hoogte van de bruggen.’’ Daarnaast is dit schip erg zeldzaam in haar soort. ‘’Er zijn heel weinig van dit soort schepen gebouwd en nu nog veel minder van over.’’

Gesmeed en gelast
Dat maakte het schip voor Bart Vermeer erg bijzonder. ‘’Bart is een echte scheepsreparateur die erg diep graaft in dat kleine wereldje van scheepshistorie’’ vertelt Nab. ‘’Hij redde de Helena van de sloop en wilde het zelf gaan restaureren, helemaal in de staat van toen. Daar is hij jaren mee bezig geweest, maar dat project schoot niet op – een schip restaureren kost erg veel geld en in je eentje gaat alles erg langzaam. Maar er kwam steeds meer aandacht voor het schip, Rotterdammers werden nieuwsgierig naar de Helena en haar geschiedenis. Vooral onder de schipbewoners in de Oude Haven, waar het schip ook een aantal keer is droog gezet, was de Helena geregeld onderwerp van gesprek.’’ Stichting Het Rotterdamse Zeilschip gaf deze aandacht gehoor en kocht het schip van Vermeer. ‘’Bart mocht wel in opdracht van de stichting zijn levenswerk afmaken’’ vertelt Nab.
De wens van Vermeer is alsnog in vervulling gaan: het schip is waar mogelijk volledig gerestaureerd naar haar bouwjaar. ‘’We hebben bijna al het ijzerwerk weer geklonken en gesmeed, maar ook soms gelast. Vroeger werden schepen besmeerd met koolteer. Dat is kankerverwekkend, dus je moet nu verf gebruiken, is nog beter voor het schip ook. Maar dat moet je wel vastleggen, want het is niet het originele materiaal.’’ De Helena heeft zelfs haar oorspronkelijke naam weer terug gekregen, want die was in de loop der tijd een aantal keer veranderd. ‘’Een schip gaat normaal gesproken zo’n 20 jaar mee, dus de Helena bevindt zich in haar achtste levensjaar. En toch is ze net zo nieuw als toen’’ zegt Nab lachend. Hij wijst naar een foto aan de muur. Helena vaart op de Rijn naast een enorm vrachtschip. ‘’Grappig contrast hè?’’.

‘De Helena is net zo nieuw als toen’

Meer dan alleen zeilen
De Helena maakt nu dagtochten waarbij het schip gehuurd kan worden als vergader- en bruiloftlocatie of als teambuildingactiviteit. Bij dit laatste moet het schip varende blijven.
Nab: ‘’Dan is een tochtje meer dan alleen zeilen. Een tijdje geleden was er op de Helena een bedrijfsuitje van een groep waarbij op het werk heel duidelijk was wie wat deed. Maar zodra ik iedereen taken gaf, bleek dat het ook anders kon. Degene die zogenaamd onhandig was, klom als eerste in de mast.’’ Daarmee wordt de twijfel overwonnen die veel mensen hadden tijdens de reconstructie. ‘’Er werd gekeken naar het schip van: leuk je het gaat restaureren, maar wat heb je er nou uiteindelijk aan? Heel veel dus! En je kunt er nog lang veel meer leuke dingen mee doen.’’ Nab valt even stil. ‘’Daarom moeten we ervoor zorgen dat de Helena nog lang blijft bestaan.’’

Muts op en schouders eronder
Als kapitein van de Helena moet je geen zure pruim zijn. ‘’Jij moet ervoor zorgen dat het feest opgang komt. Zelfs als het regent moet je kunnen zeggen: jongens, muts op en schouders eronder.’’ Vlak voor de voltooiing van de restauratie van de Helena kwam Nab in aanraking met het schip. Daarvoor was hij kapitein van het zeilschip Oosterschelde, dat zich ook onder de vleugels bevindt van Stichting Zeilschepen Rotterdam. ‘’Naast dat ik de Oosterschelde en Helena draaiende houd, heb ik ook een bedrijf waarbij ik moderne schepen test en ben ik freelancekapitein in de zeevaart. Vroeger was ik negen maanden weg, nu maximaal vier maanden.’’ Langer zou Nab ook niet willen. ‘’Vooral omdat ik een gezin heb. Zij hebben allemaal niks met varen, maar als ik ze meeneem begrijpen ze wel wat ik er zo mooi aan vind.’’ Op de vraag wat er zo mooi is aan varen, kijkt Nab bedenkelijk. ‘’Het is ontzettend moeilijk om aan iemand uit te leggen hoe het op zee is, een echte schipper kan dat weten. Je voelt enorme vrijheid, terwijl er tegelijkertijd een bestemming is waar je naar toe moet varen. Je moet het zelf beleven, dan pas kan je het weten.’’ Snel een vaartocht boeken met de Helena dus!